رویدادنامه خوزستان، گنجینه‌ای گمنام از تاریخ دوره های آخر ساسانیان و آغاز فتوحات اسلامی،

در میان منابع تاریخی که درباره سقوط شاهنشاهی ساسانی و برآمدن اسلام نوشته شده‌اند، کمتر متنی به اندازه رویدادنامه خوزستان (Khuzistan Chronicle) اهمیت دارد و در عین حال این‌قدر ناشناخته مانده است.

این متن کوتاه سریانی، که نخستین بار به صورت کامل و همراه با ترجمه فارسی روان و دقیق توسط خداداد رضاخانی و با همکاری نشر سینا منتشر شده، یکی از معدود سندهایی است که از دل جامعه مسیحی نسطوری خوزستان و بین‌النهرین بیرون آمده و روایتی محلی، نزدیک به زمان وقوع حوادث و کاملاً مستقل از منابع عربی اسلامی و پارسی را ارائه می‌دهد.

اگر به دنبال منبعی معتبر، متفاوت و کمتر شناخته‌شده برای درک بهتر تاریخ اواخر دوره ساسانی، فتح خوزستان توسط اعراب مسلمان و حتی نخستین اشاره‌های غیرمسلمانان به پیامبر اسلام (ص) هستید، کتاب رویدادنامه خوزستان، یکی از بهترین گزینه‌های موجود در بازار کتاب ایران است.

چرا رویدادنامه خوزستان این‌قدر مهم است؟

１.    نزدیک‌ترین شاهد عینی به سقوط ساسانیان،

برخلاف تاریخ طبری، بلاذری، ابن اثیر یا حتی فردوسی که همگی چند قرن بعد از فروپاشی ساسانیان نوشته شده‌اند و عمدتاً از نگاه فاتحان یا نخبگان دربار عباسی روایت می‌کنند، رویدادنامه خوزستان حداکثر ۱۵ تا ۲۵ سال پس از فتح خوزستان، یعنی حدود سال‌های ۶۵۰–۶۶۰ میلادی، نوشته شده است. 

نویسنده‌اش احتمالاً یک روحانی یا تاریخ‌ نگار نسطوری محلی بوده که در همان منطقه زندگی می‌کرده و بسیاری از حوادث را یا خودش دیده یا از شاهدان عینی شنیده است.

２.    جزئیاتی که فقط در این متن پیدا می‌شوند،

ساختار دقیق شهر شوشتر در زمان محاصره و آخرین پناهگاه هرمزدان، فرمانده ساسانی خوزستان، 

کشته شدن اسقف اهواز در جریان جنگ ،

نام بردن مستقیم از پیامبر اسلام (ص) به عنوان محمد، پیامبر عرب‌ها، یکی از قدیمی‌ترین اشاره‌های غیرمسلمان به ایشان ،

توصیف دقیق‌تر از نحوه فتح شوش، گندی‌شاپور و دیگر شهرهای خوزستان،
 
اشاره به نقش ابوموسی اشعری، خالد بن ولید و سعد بن ابی‌وقاص در منطقه جنگی، 

این جزئیات در هیچ منبع عربی یا پارسی دیگری با این دقت و از این زاویه محلی نیامده است.

３.    نگاهی متفاوت به جامعه مسیحی، یهودی و مانوی بین‌النهرین و خوزستان،

نویسنده نسطوری، گاهی با لحنی تند از یهودیان و مانویان سخن می‌گوید و داستان‌هایی عجیب و غریب و احتمالاً اغراق‌آمیز درباره آن‌ها نقل می‌کند.

همین لحن، خود سند مهمی است برای درک روابط میان‌گروهی، در اوایل دوره اسلامی و موقعیت نسبتاً خوب نسطوریان در آن زمان،

محتوای کتاب در یک نگاه:

کتاب رویدادنامه خوزستان به سه بخش اصلی تقسیم می‌شود:

بخش اول و طولانی‌ترین بخش این کتاب،

شروع از سال ۵۸۹ میلادی و شورش بهرام چوبین علیه هرمزد چهارم ،

دوران خسرو پرویز و اوج قدرت ساسان، 
 
جنگ‌های طولانی با بیزانس و فتح اورشلیم، مصر و آسیای صغیر  ،

ضعف داخلی، هرج‌ ومرج پس از کشته شدن خسرو پرویز و سلطنت کوتاه‌مدت فرزندان و نوه‌هایش  ،

فتح سریع اعراب و سقوط مداین  ،

در انتهای این بخش، نویسنده چند داستان محلی از نصیبین، مرو و روابط مسیحیان با حاکمان مسلمان جدید اضافه کرده که به نظر می‌رسد، بعداً به متن اصلی افزوده شده باشد.

بخش دوم و دلیل اصلی نام‌گذاری کتاب،

فتح خوزستان به تفصیل،

نقش ابوموسی اشعری، 

محاصره شوشتر و مقاومت هرمزدان  ،

ساختار دفاعی شوشتر و چگونگی سقوط آن  ،

کشته شدن اسقف اهواز  ،

این بخش کوتاه، فقط چند پاراگراف است اما همین چند پاراگراف، متن را به مهم‌ترین منبع درباره فتح خوزستان تبدیل کرده است.

بخش سوم که بسیار کوتاه است.

شرحی مختصر از کعبه و فهرستی از شهرهای تحت سلطه اعراب،  

شرح مختصری از  جغرافیای ساسانی و اسلامی در اوایل تشکیل،  

چرا این کتاب برای پژوهشگران، دانشجویان و علاقه‌مندان تاریخ ایران باستان ضروری است؟

1.  ترجمه مستقیم از سریانی به فارسی، نه از روی ترجمه‌های اروپایی، 
2.  حواشی و توضیحات دقیق خداداد رضاخانی که یکی از بهترین نویسندگان تاریخ ساسانی است  .
3. ارائه متن سریانی در کنار ترجمه فارسی، برای پژوهشگرانی که می‌خواهند خودشان متن اصلی را بخوانند. 
4. حجم کم و غنی بودن محتوا، یعنی می‌توانید در یک آخر هفته آن را تمام کنید و درکتان از تاریخ آخر ساسانی برای همیشه تغییر کند.

اگر فقط یک کتاب درباره تاریخ آخر ساسانیان و فتح اسلامی ایران می‌خواهید بخوانید که هم معتبر باشد، هم جدید، هم متفاوت و هم به زبان فارسی روان و دقیق، کتاب رویدادنامه خوزستان نوشته خداداد رضاخانی است.

این کتاب نه تنها یک منبع تاریخی، بلکه پنجره‌ای است به ذهن و زبان مردمانی که دقیقاً در لحظه تاریخی عظیم انتقال قدرت از ساسانیان به خلافت اسلامی زندگی می‌کردند و ما امروز خوش‌شانس هستیم که صدای‌شان پس از ۱۴۰۰ سال هنوز به گوش می‌رسد.

تاریخ ایران آن دوره را از زبان کسانی بخوانید که واقعاً آن روزها را زندگی کرده بودند.

عنوان و نام پدیدآور:    کتاب رویدادنامه سریانی موسوم به رویدادنامه خوزستان،

عنوان دیگر: روایتی از آخرین سال های پادشاهی ساسانی،

ترجمه و تعلیقات: خداداد رضاخانی، سجاد امیری باوندپور،

مشخصات نشر: تهران، حکمت سینا،

شابک: ۶۰۰۸۰۵۸۱۰۰ ، ‭۹۷۸۶۰۰۸۰۵۸۱۰۶
    
موضوع: ایران،تاریخ ایران و سلسله  ساسانیان

زبان: فارسی

قطع: رقعی

جنس جلد: گالینگور

تعداد صفحات :  ۱۹۴ صفحه مصور، 

برای حفظ درختان و تعادل حیات، به جز موارد بسیار ضروری، ازچاپ روی کاغذ، خودداری فرمایید.

غنی سازی برای کار آفرینی و مدیریت با استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات

enriching   Management  &  Entrepreneurship by Information and Communications Technology